Het kan niemand ontgaan zijn dat de drie rijksadviseurs Floris Alkemade, Daan Zandbelt en Berno Strootman sinds hun aantreden niet hebben stil gezeten. Na de prijsvragen 'a home away from home', 'who cares' en 'brood en spelen' waarmee de ontwerpwereld werd uitgedaagd in samenwerking met stakeholders actuele opgaven met ontwerpkracht te lijf te gaan en na de recente lancering van het 'dashboard verstedelijking' waarin een werkwijze wordt geintroduceerd voor de woningbouwopgave die maatschappelijke meerwaarde levert, heeft dit driemanschap op 6 december aan Nederland een panorama cadeau gedaan. Naast het ondersteunend team van het Atelier Rijksbouwmeester is voor dit project hulp ingeschakeld van Vereniging Deltametropool, West 8 en BKB.

panoramaNL2 002

 

Met dit panorama schiet het CRa minister Ollongren te hulp die voor de lastige taak staat een Nationale Omgevingsvisie (Novi)aan de Tweede Kamer voor te leggen die meer is dan een bundel sectorale voorstellen van verschillende departementen. Met de majeure opgaven waar we met zijn  allen de komende jaren voor staan dreigt dit bovendien te ontaarden in een pakket lastige maatregelen die vooral moeten. We moeten van het gas af. We moeten meer gaan betalen voor ons voedsel. We moeten dichter bij ons werk gaan wonen. Boodschappen waarmee je weinig enthousiasme in de samenleving kweekt in een tijdperk waarin het chagrijn toch al hoogtij viert.

Het listige antwoord van de rijksadviseurs op de patstelling is het voorspiegelen van een Nederland om naar te verlangen. Niet in de vorm van een ontwerp voor Nederland in 2050 maar als een panorama dat weergeeft hoe onze leefomgeving er uit zou kunnen zien als we de noodzakelijke transities waar we voor staan benutten om vorm te geven aan ons land.  Door vanuit optimisme, op regionale schaal, uitgaande van bestaande kwaliteiten en kenmerken, opgaven te combineren. Vanuit vier centrale invalshoeken – de wateropgave, de energietransitie, de overstap naar circulaire landbouw en de verstedelijkingsopgave – wordt vanuit onderlinge samenhang een aanpak voorgesteld die moet leiden tot een rijker, hechter en schoner Nederland. Een land dat minder afhankelijk is van andere landen voor zijn energievoorziening, waarin mensen meer tijd hebben voor elkaar omdat ze minder lang onderweg zijn, waarin gezond voedsel wordt geproduceerd zonder uitputting van grondstoffen maar met creatie van rijke natuur. Wat het panorama ook laat zien is dat Nederland verandert, maar ook herkenbaar zal blijven. De toekomst ontstaat vanuit het verleden en het nu.

panoramaNL3 002

 

Om het Nederland te maken waar we naar verlangen zullen uiteraard grote inspanningen moeten worden verricht. Makkelijker kunnen we het niet maken, zegt Daan Zandbelt, maar wel leuker. Er wordt dan ook een enorm beroep gedaan op de ontwerpdisciplines om vorm en invulling te geven aan deze toekomst. Als specialisten in het vormgeven van complexe veranderingen met het vermogen om de impact van de veranderingen samenhangend te verbeelden. Geen gevecht tegen doemscenario’s, maar met het verlangen als motor is de verbeelding nu aan zet. “ Het is prachtig om deel uit te maken van een generatie die aan zoveel relevante thema’s een beslissende wending kan geven “, zo besluiten de makers het voorwoord van Panorama Nederland.

Berno roept de ontwerpers op het panorama te omarmen als de geloofsbrieven van waaruit we aan de slag gaan. Net als het CRa, dat geen politieke of commerciele agenda heeft, ligt er een verantwoordelijkheid bij de vakwereld om ons vol in te zetten op deze taak. Met het project ‘ De Regio van de Toekomst’, dat de NVTL samen met de BNSP gestart is, pakken de beroepsverenigingen de handschoen op.  Met de ontwerpverkenningen die voor vier regio’s worden uitgevoerd wordt een stukje van het panorama Nederland verder ingevuld. Ik wil dan ook niet alleen de acht ontwerpteams  van Regio van de Toekomst, maar alle vakgenoten oproepen om Panorama Nederland als leidraad te omarmen, uit te werken en waar mogelijk aan te vullen vanuit onze kundigheid en verantwoordelijkheid.  En de ervaringen die we daarbij opdoen met elkaar te delen. Aan bestuurlijk Nederland te vraag om ontwerpers ook de positie en gelegenheid te bieden en de middelen ter beschikking te stellen om die rol te kunnen vervullen. En naast ruimtelijke maatregelen zal ook een financieel-economische instrumentarium ontwikkeld moeten worden dat ervoor zorgt dat de juiste keuzes ook financieel aantrekkelijk zijn. En dat ervoor zorgt dat de werkelijke kosten van ongewenste processen zoals landschapsvernietigende voedselproductie ook worden doorberekend aan de kopers van de producten en niet worden afgewenteld op de samenleving of een toekomstige generatie.

Ben Kuipers

Voorzitter NVTL

Download 'Panorama Nederland'