Dit is alweer het laatste Kanaal van dit seizoen. Maar dat betekent niet dat de NVTL deze zomer geen activteiten meer heeft. Op 7 juli is er in het kader van Linielandschappen een excursie naar de IJssellinie. Op 26 augustus is er in de tuinen van Mien Ruys een seminar over de tuin van de toekomst. Voor dit laatste evenement worden overigens vrijwilligers gevraagd, dus meld je aan bij het bij dit item vermelde e-mailadres. De rest van dit Kanaal is gewijd aan de prijzenregen die over ontwerpend Nederland is uitgestort de afgelopen maanden. De redactie van Het Kanaal wenst iedereen prettige zomerdagen toe. Eind augustus hopen weer met een nieuwe aflevering te komen.

De NVTL zet in 2006 de Nederlandse Linielandschappen centraal. Op 7 juli aanstaande vindt de tweede excursie plaats en zullen we een deel van de IJssellinie bezoeken. Het vertrekpunt is landgoed De Haere nabij Olst. Om een eventuele opmars van de Russen te vertragen werd ten tijde van de Koude Oorlog de IJssellinie bedacht en uitgevoerd. In alle stilte werden in een korte periode tussen 1951 en 1953 afdammingen, sluizen, inlaten, bunkers gebouwd en oude vestingwerken in ere hersteld. Bij Nijmegen (Ooypolder) en Arnhem (Meinderswijk) en Olst (Landgoed De Haere) werden stuwen in de rivier geplaatst. Al het water van de Bovenrijn kon naar de IJssel worden geleid om vervolgens via de inundatiesluisen bij Olst de gebieden langs de IJssel onder water te zetten. Rondom de stuw bij De Haere werden meerdere bunkers, dijken, terpen en kazematten gebouwd. Tijdens de excursie van 7 juli brengen we een bezoek aan het complex bij De Haere en wordt de achtergrond van de Linie toegelicht. Hoe is dit relatief jonge erfgoed te behouden? We maken hierbij een vergelijking met een andere 20e eeuwse linie, de Grebbelinie waarvoor een ontwikkelingsprogramma is opgesteld.
U kunt zich voor deze excursie opgeven via info@nvtl.nl of bellen met nummer 020 4275590. Voor een routebeschrijving naar Landgoed De Haere kunt u de website www.routenet.nl raadplegen. Het adres is Haereweg 4, Olst. Kijkt u ook eens op website www.dehaere.com en www.ijssellinie.info. Illustratie: SB4 bureau voor historische parken tuinen en landschappen.

De Tuinen Mien Ruys en de Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL) organiseren een seminar voor tuin- en landschapsarchitecten, studenten en tuinliefhebbers. Nederland verstedelijkt snel en de natuur om ons heen is niet meer wat het is geweest. Zeker nu verre vakanties zo verlokkelijk zijn lijkt natuur in de tuin een achterhaald fenomeen. Is er nog perspectief voor natuur in de tuin of is de tuin eerder een uitdrukking van stedelijke cultuur? De tuin bij het huis is immers het venster op de wereld. We omringen ons in de alledaagse omgeving met materialen, kleuren, geuren en sferen, die aan de natuur en de techniek zijn ontleend. Telkens moet er een nieuw evenwicht worden gevonden. Daarnaast staan door de voortgaande verstedelijking de leegte en weidsheid van het cultuurlandschap steeds meer onder druk. Van de weeromstuit neemt de behoefte aan particuliere buitenruimte toe. Kan de ruimtelijkheid van het landschap in de tuin worden gehaald? En dat alles in een context waarin steeds minder tijd kan worden besteed aan de tuin. Tweeverdieners zonder vrije tijd enerzijds en vitale ouderen met alle tijd maar strammer wordende ledematen anderzijds, vormen de grootste groep van de tuinbezitters. In een vergrijzende samenleving heeft de onderhoudsvrije tuin de toekomst. In het seminar wordt de tuin zonder onderhoud belicht door Ria Brandwagt, Petra Blaise en Michael van Gessel als vertegenwoordigers van verschillende ontwerpvisies: hoe ziet een onderhoudsvrije tuin er uit wanneer de beplanting centraal staat? Welk beeld wordt in deze tuin gecreëerd? Wat als de ruimtelijke opbouw het uitgangspunt is? Na de inleidingen worden de geponeerde stellingen in workshops getoetst op de Tuinen Mien Ruys.
Datum en tijd: 26 augustus 2006, 10.00-17.00
Locatie: Tuinen Mien Ruys, Moerheimstraat 78, Dedemsvaart
Deelname en lunch reserveren via e-mail tuinen@mienruys.nl of via 0523-614774
Prijs: € 27,50; NVTL: € 22,50; Studenten: € 17,50; Lunch: € 8,50
Zie ook de website: www.mienruys.nl.

Begeleiders gevraagd
Daarnaast zoeken we voor de workshops nog enthousiaste begeleiders. Ongeveer 15 groepen van 10 mensen trekken na de lezingen de tuinen in. Elke groep zal met één van de begeleiders in één van de proeftuinen voorstellen doen voor een herontwerp, op basis van de behandelde thema’s. Voor de begeleiders is deelname aan het seminar gratis. Voor aanmelden als workshopbegeleider, mail naar: info@saskiadewit.nl.

Deze prijs is dit jaar gewonnen door het adviesteam van het dorpenonderzoek ‘Nieuwe kijk op oude dorpen’. Het adviesteam bestaat uit Els van der Laan en Sandra van Assen van het ontwerpbureau NoordPeil landschap & stedenbouw uit Sneek, cultuurhistoricus Peter Karstkarel en architect Gunnar Daan.
Sinds 2002 worden de Harry de Vroome-prijzen uitgereikt aan personen of organisaties die zich op een bijzondere wijze duurzaam, initiërend en/of grensverleggend hebben bezig gehouden met het landschap in Noord-Nederland. De prijzen zijn genoemd naar de landschapsarchitect Harry de Vroome (1921 - 2001). Naast de prijs wordt ook een fraaie penning gegeven, gemaakt door Guus Hellegers.
‘Nieuwe kijk op oude dorpen’ is een ideeënboek voor nieuwe dorpsstructuren, gebaseerd op de cultuurhistorische rijkdom van Zuidwest Friesland. Het project is mogelijk gemaakt door de financiële steun van het Stimuleringsfonds van Architectuur, Belvedère, stichting ‘De Nieuwe Kijk’ en de Provincie Fryslân.

Er is gezocht naar nieuwe mogelijkheden voor de ontwikkeling en groei van 60 dorpen in het terpen- en merengebied van Friesland. De cultuurhistorische en landschappelijke context was daarbij een belangrijke inspiratiebron. De resultaten geven een nieuwe kijk op de identiteit en groei van een dorp. Van elk dorp is gezocht naar het dorps ‘DNA’. Doel van het onderzoek is het aanreiken van een methode waarmee dorpsbewoners en plannenmakers – in de breedste zin van het woord – kwaliteiten kunnen duiden en inzetten in toekomstige groeiprocessen. Hiermee wordt tevens uitvoering gegeven aan de doelstellingen uit het nieuwe Streekplan van Fryslân. Het Stimuleringsfonds van Architectuur, Belvedère, hebben evenals provincie Fryslân, stadregio Leeuwarden en gemeentes het financieel mogelijk gemaakt om de 2e fase op te starten. Het vervolgproject 'Nieuw kijk op dorpsplannen; ontwikkelen van het dorps DNA' is bedoeld om in 2007 de eerste plannen tot uitvoering te brengen, samen met de bewoners van zes dorpen in de Stadsregio Leeuwarden. Hierbij speelt de samenwerking met de gemeentes, Provincie Fryslân, de corporaties, andere ontwikkelaars en partijen als Doarpswurk, het Waterschap, Landschapsbeheer Fryslân en It Fryske Gea een belangrijke rol.

De Omgevingsarchitectuurprijs 2006 is gewonnen door het parkontwerp Afrikaanderplein in Rotterdam, ontworpen door OKRA landschapsarchitecten in Utrecht in opdracht van deelgemeente Feijenoord Rotterdam. Om aan te geven dat naast de prijswinnaar ook andere ingezonden projecten van hoogstaande kwaliteit zijn, heeft de jury twee eervolle vermeldingen toegekend: Loolaan in Apeldoorn (ontwerper Han Goudswaard Apeldoorn) en Oude Markt in Enschede (ontwerper Buro Sant en Co Den Haag). De eervolle vermeldingen kunnen aldus de jury bogen op vakmanschap, vasthoudendheid en compromisloosheid waarmee deze projecten zijn uitgevoerd. De ontwerpers hebben zich daarbij niet nadrukkelijk op de voorgrond gedrongen, maar kennelijk bewerkstelligd dat hun concepten vakkundig ten uitvoer zijn gebracht. Niet spectaculair, ontwerptechnisch niet vooruitstrevend, maar zeer smaakvol en effectief. Het ontwerpen als een activiteit die ver buiten de ‘tekentafel’ strekt.

Het parkontwerp Afrikaanderplein biedt weerstand tegen een grote gebruiksdruk uit de omgeving. Om te voorkomen dat het gebied wordt opgeëist door bepaalde bevolkingsgroepen is een strakke indeling gemaakt voor verschillende gebruikers. Dit heeft geleid tot een sterk conceptueel en gedurfd plan met een afsluitbaar centraal parkgedeelte omringd door plekken voor de weekmarkt en voor jonge en oudere kinderen. Bij deze ‘Franse’ oplossing is gekozen voor een chique, hoogwaardig hekwerk en een krachtig materiaal- en kleurgebruik. Lees hier een uitgebreide beschrijving van de winnaar.
De herinrichting van een sterke laanstructuur als de Loolaan in Apeldoorn lijkt een weinig inspirerende opgave. Deze is echter terughoudend en ‘royaal’ uitgevoerd, waardoor een rustige, tijdloze inrichting is ontstaan; strak van concept en in uitvoering. Het verkeer en parkeren is goed ingepast en de vormgeving is doortastend, degelijk en consequent tot aan de belendingen compromisloos doorgevoerd. Zelfs bij somber weer maakt de laan door toepassing van wit grind een frisse indruk. De vormgeving van de oversteekplaatsen en van de ophanging van de verlichting zijn goed doordacht.
Wezenlijk onderdeel in de inrichting zijn de speciaal vervaardigde, extra brede betonbanden, die het lijnenspel van de Loolaan krachtig benadrukken en ter hoogte van aansluitingen zorgen voor herkenbare aansluitingen.

De historische omgeving van de Oude Markt in Enschede heeft geïnspireerd tot een niet erg uitgesproken, simpel plein. Met zoveel belanghebbenden is dit een knap resultaat. Er is zorgvuldig met materialen omgegaan, maar anderzijds weinig risico genomen. Zonder dat de ontwerper nadrukkelijk aanwezig is, is vasthoudend en consequent ontworpen. Het vlakke plein onderscheidt zich fraai van de korrelige terrassenrand; ook het kleurgebruik en de verlichting zijn geraffineerd.

De eerste prijs voor de ideeënprijsvraag is gewonnen door de inzending XI Markeroog, ingezonden door West 8 urban design & landscape architecture bv (Adriaan Geuze, hoofdverantwoordelijke). Boskalis bv (Marco Tanis), AT Osborne (Albert de Vries) en Witteveen + Bos (M. Klinge). De tweede prijs kende de vakjury toe aan de inzending De IJ-werken, door Rob van Dijk (hoofdverantwoordelijke, Dijk&co Landschapsarchitectuur), Annemiek Diekman (Annemiek Diekman Landschapsarchitecten), Karin Laglas, Inge Paessens, Merijn Groenhart, Wouter Veldhuis, Sybrant van der Werf en Tobias Woldendorp (team stad&regio, DSP-groep). De prijswinnaars kregen beide 15.000 euro, de helft van het beschikbare prijzengeld.
De vakjury verwacht dat deze beide inzendingen een belangrijke bijdrage leveren aan het publieke en politieke debat over de toekomst van de regio rondom het IJmeer, de Noordvleugel van de Randstad. Beide plannen brengen, naar het oordeel van de jury, de bestaande IJmeervisies een stap verder en beide kunnen ze de betrokken partijen inspireren om patstellingen te doorbreken. Samen bieden Markeroog en De IJ-werken een perspectief voor een creatieve integrale benadering van de regio. Het was een nek-aan-nekrace waar Markeroog naar het oordeel van de vakjury als winnaar uitkwam. In een visionaire configuratie van Amsterdam, Almere en Markeroog ontstaat een binnenmeer van ongekende omvang en hoge ecologische en recreatieve waarde. Door de ecologie en waterhuishouding letterlijk als basis te nemen raakt Markeroog het hart van de discussie en dwingt betrokken partijen wezenlijke keuzes te maken.

De prijsvraag voor Beerze Reusel bestaat uit twee fasen, een ideeënprijsvraag en een uitwerkingsfase. Die uitwerkingsfase moet de uitvoering naderbij brengen. Zo wordt het motto waargemaakt van de zevende prijsvraag van de Eo Wijers Stichting: ruimte voor realisatie. De vakjury mocht volgens het prijsvraagreglement maximaal vier inzenders nomineren voor deze uitwerkingsfase. De vakjury is, gehoord de streekjury, tot een nominatie gekomen van ideeën, die naar zijn mening het procesin Beerze Reusel inhoudelijk en procesmatig kunnen versterken.
De vakjury nomineerde twee inzendingen voor de uitwerkingsfase. De eerste nominatie is de inzending Waterdrager ingezonden door Witteveen+Bos Raadgevende Ingenieurs BV (hoofdverantwoordelijke) (Leonie Koops, Aniel Balla) en Landschappartners. De tweede nominatie is De Beerze op waterbasis, ingezonden door Grontmij Nederland bv Cluster Zuid (R.HA. Brinkhof, hoofdverantwoordelijke). Deze twee teams kunnen meedingen naar de hoofdprijs in de uitwerkingsfase. De vakjury stelt voor dat de streekjury op korte termijn met de inzenders gezamenlijk, voor ieder een of twee sleutelprojecten selecteert. De vakjury verwacht dat deze inzenders enerzijds een visie op het schaalniveau van het stroomgebied kunnen formuleren en anderzijds een of twee sleutelprojecten snel tot uitvoering kunnen brengen binnen de lopende planprocessen in Beerze Reusel. Daarvoor krijgt ieder genomineerd team 15.000 euro. Het overige prijzengeld van 10.000 euro reserveert de vakjury voor een onderzoeksopdracht aan de inzenders van 'XΩX': Jan Maurits van Linge en Henk de Wit (hoofdverantwoordelijke), John Arkes, Frederique Huijgen, Mariene Kuijpers. Dit onderzoek vormt een apart spoor binnen de uitwerkingsfase en de inzenders dingen niet mee naar de hoofdprijs.De vakjury beveelt de streekjury aan om samen met deze laatste inzenders nader onderzoek te doen naar de extra mogelijkheden van instrumentele innovaties als verhandelbare ontwikkelingsrechten, afroming, verevening en gezamenlijke grondexploitaties.

Vrijdag 2 juni is in Toronto bekend gemaakt dat West 8 de winnaar is van de prijsvraag die de Toronto Waterfront Revitalization Corporation uitschreef voor de openbare ruimte aan het waterfront van Toronto.
De 3,5 kilometer lange locatie strekt zich uit langs Lake Ontario, van Bathurst Street naar Parliament Street – een drukke kuststrook in de directe omgeving van het centrale zaken centrum.
Prioriteiten in het plan van West 8 zijn de vitaliteit van de stad en het meer, als ook het maken van een doorlopend, publiek toegankelijk waterfront. De gepresenteerde visie voor dit Centrale Waterfront voegt een duurzame, ecologische ‘green foot’ toe aan de rijke cultuur van de metropool.

Vier verschillende verweven structuren creëren een nieuw, openbaar, multifunctioneel waterfront voor de stad:
– de Queens Quay (de begrenzing van het plangebied aan de noordzijde)
– het Primaire Waterfront
– het Drijvende Waterfront
– de ‘Cultures of the City’ (verbindingen vanuit culturele centra naar het waterfront)
In het ontwerp is het drijvende waterfront het meest opvallend. Voorgesteld wordt een groot aantal pontons en drijvende pieren te maken.
De eerste fase van realisatie omvat de revitalisatie van Queen’s Quay Boulevard en de kades van de zeven insteekhavens, de zogenaamde slip-ends. Hiervoor zijn golvende trappen ontworpen waarvan de realisatie dit jaar begint.
De prijsvraag is georganiseerd als internationale, meervoudige opdracht. West 8 werkte voor deze prijsvraag samen met: DuToit Allsopp Hillier, Schollen & Company, Diamond + Schmitt Architects, Arup, Halsall Associates, David Dennis Design.

De eerste prijs gaat naar Gereon Bargeman van IMOSS bureau voor stedenbouw uit Amersfoort i.s.m. Meedenken & Doen bv, voor hun voorstel om bedrijventerreinen in cycli van 15 jaar aan de hand van een thema en in samenspraak met de MKB-sector te ontwikkelen.
De tweede prijs is voor Jeroen Lange, Bas van den Broeck en Maarten Innemee van Studio Schaeffer Architecten. Hun voorstel is gericht op schaalverkleining en het inweven van woningen.
De derde prijs werd uitgereikt aan het ontwerpteam van Almira van der Lee, Miranda Reitsma en Saline Verhoeven. Voor hun inzending hadden zij een klankbordgroep samengesteld. Hun gezamenlijke voorstel was het vertrek van industriële bedrijven te gebruiken als kans om de kenniseconomie te ondersteunen.

Om deel te nemen aan de prijsvraag moesten ideeën worden uitgewerkt bedoeld om verouderde bedrijventerreinen te verbeteren.
De prijsvraag heeft minder ideeën opgeleverd dan verwacht. Een onafhankelijke commissie onder voorzitterschap van Rijksbouwmeester Mels Crouwel beoordeelde de inzendingen. De commissie constateert in zijn advies aan de Staatssecretaris dat vooral binnenstedelijke terreinen en havengebieden tot de verbeelding spreken maar dat er weinig belangstelling is voor de zware industrie. Ook valt op dat de deelnemende architecten weinig aandacht hebben voor de economische functie van de bedrijventerreinen en ter voorbereiding van hun inzending maar zelden contact hebben gezocht met ondernemers of bestuurders. Wel geven de inzendingen een ruim overzicht van mogelijkheden om bedrijventerreinen te verbeteren. Veel inzenders stellen voor om bedrijventerreinen niet langer uitsluitend voor werk te gebruiken. Dat biedt ruimte voor nieuwe combinaties, bijvoorbeeld met wonen en recreatie.

Bij de prijs voor gerealiseerde projecten concludeert de commissie dat geen van de inzendingen voor een prijs in aanmerking komt. Wel heeft de commissie een van de ingezonden projecten een eervolle vermelding gegeven.

In het najaar zal het Ministerie van Economische Zaken de aandacht voor de verbetering van bestaande bedrijventerreinen verder stimuleren met een publicatie en een debat tijdens de door Architectuur Lokaal georganiseerde manifestatie BOOST! op 18 oktober 2006.

Het rapport van de adviescommissie en alle inzendingen zijn te bekijken op www.architectuurprijsvraag.ez.nl.