I N   D I T   N U M M E R
4 8 
   
Belvedèreprofessoren
Europees erfgoed
Ruilverkavelingen als erfgoed
OOR 2006
Gouden Piramide
Mandercirkels
NVTL
   

Veel aandacht voor cultuurhistorisch erfgoed dit keer maar ook extra informatie over de Ontwerpsessies Openbare Ruimte die in het voorjaar weer gehouden worden.

     
  Belvedèreprofessoren
 

 

Landschapsarchitect Eric Luiten is benoemd tot deeltijd hoogleraar Cultuurhistorie en ontwerp aan de faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit in Delft. Als zelfstandig gevestigd landschaps-architect heeft Eric Luiten voor het Nationaal Project Nieuwe Hollandse Waterlinie – een in onbruik geraakte historische verdedigingslinie – een nieuw perspectief ontwikkeld, bekend als Panorama Krayenhoff. Dit ontwikkelingsperspectief is onlangs overgenomen in de Nota Ruimte en wordt nu uitgewerkt in deelprojecten. Momenteel werkt Luiten aan een masterplan voor de Romeinse Limes.
Luiten is één van de drie pas benoemde Belvedèrehoogleraren die zijn aangesteld om een krachtige impuls te geven aan de toenadering tussen cultuurhistorie en ruimtelijke ontwikkeling. De anderen zijn dr. J.C.A. (Jan) Kolen (Vrije Universiteit Amsterdam) en dr. A.N. (André) van der Zande (Wageningen Universiteit). Op maandag 28 november is in Amsterdam een aanzet gegeven voor een plan de campagne.
De drie Belvedèrehoogleraren zijn benoemd voor een termijn van vier jaar, voor twee dagen in de week. Aan de eigen universiteit hebben zij tot taak de Belvedèrebenadering te verankeren in alle relevante onderwijs- en onderzoeksprogramma’s. Als team bevorderen zij bovendien de samenwerking tussen instellingen van het hoger onderwijs in heel Nederland. Ook hierbij is het doel cultuurhistorici, ontwerpers en planologen op te leiden die over de kennis en vaardigheden beschikken die nodig zijn om cultuurhistorie en ruimtelijke ontwikkelingen met elkaar te verknopen. Daarnaast wordt in wisselwerking met de praktijk gewerkt aan een theoretisch fundament onder deze benaderingswijze en aan vernieuwing van de uitvoeringspraktijk. De hoogleraren worden inhoudelijk ondersteund door Monique Eerden als projectsecretaris en Roel During als universitair docent bij Wageningen Universiteit. Meer informatie op (030) 230 50 10 of m.eerden@minlnv.nl.

     
  Europees Erfgoed
 

 

Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen heeft een belangrijke Europese onderscheiding voor de restauratie van de terrassentuin en oranjerie van Warnsborn te Arnhem gekregen. De prijs is toegekend "voor de luisterrijke wedergeboorte van een vervallen kunstzinnige siertuin, dankzij nauwgezet historisch en archeologisch onderzoek en voor de vakkundige restauratie van de oranjerie en kassen", aldus het juryrapport.
Op dinsdag 22 november is de European Union Prize for Cultural Heritage / Europa Nostra Award 2004 uitgereikt aan de directeur van Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen Janine Pijl. Europa Nostra (‘Ons Europa’) is de federatie van particuliere organisaties in Europa die zich richten op behoud van cultureel erfgoed. Met de ontvangst van het diploma in de categorie 'culturele landschappen' is Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen de enige winnende Nederlandse inzending van dit jaar.
Warnsborn heeft tegenwoordig weer een prachtige terrassentuin met unieke waterlopen, vijvers, keermuurtjes en een verrassend kunstwerk. Voor de tuin is het ontwerp van Hendrik Copijn uit 1912 als leidraad gebruikt. Ook de rotsvallei en de oranjerie met haar authentieke ornamenten en schelpen zijn in oude staat hersteld sinds 2002. De oranjerie is, net als voor de Tweede Wereldoorlog, weer als feestzaal in gebruik genomen, ditmaal door hotel Groot Warnsborn. Ook de kassen werden in oorspronkelijke vorm hersteld.

     
  Ruilverkavelingen als erfgoed
    In de database TUiN van de Speciale Collecties – Bibliotheek Wageningen UR, zijn nu de ruilverkavelingen en bijbehorende landschapsplannen van Staats-bosbeheer opgenomen. Dit materiaal dateert uit de periode eind jaren '30 - begin jaren '70. De landschapsplannen maken onderdeel uit van een grotere collectie bronmateriaal van Staatsbosbeheer in de Speciale Collecties. Daarin bevinden zich onder andere ook landschapsplannen voor landschapsherstel na de tweede wereldoorlog en na de watersnoodramp, landschapsplannen voor wegen en kanalen, plannen volgens de regeling Landschapsverzorgingssubsidie en het publicatie-archief van Ir. G.A. Overdijkink.
In 1924 werd de Ruilverkavelingswet uitgebracht. Deze wet heeft de basis gelegd voor een georganiseerde verbouwing van het landschap die nog steeds voortduurt. Meer dan de helft van Nederland is opnieuw verkaveld. De nu in TUiN opgenomen landschapsplannen geven een goed beeld van deze (her)inrichting van het Nederlandse landschap in de loop van de 20-ste eeuw.
Door in TUiN te zoeken op objecttype "Ruilverkaveling" krijgt men een lijst met ruim 400 ruilverkavelingen. Per ruilverkaveling worden gegevens vermeld als naam, ligging, omvang, geschiedenis en betrokken landschapsarchitect(en), er is een link naar beschikbare literatuur in de Bibliotheek aangebracht en een verwijzing naar bijbehorende project(en) en het kaartmateriaal. Binnenkort worden er digitale opnamen van de plannen gemaakt, die via TUiN online te zien zullen zijn.
     
  OOR 2006
    Vorige keer is al informatie gegeven over de ontwerpsessies openbaar gebied. Tussen half januari en half maart 2006 organiseert Stadswerk, in samenwerking met de Projectgroep OOR, deze ontmoetingsplaats tussen ontwerpdisciplines, jonge professionele ontwerpers en (laatstejaars) studenten van de ontwerpopleidingen in Nederland en Vlaanderen. Ditmaal in de vorm van driedaagse ontwerpsessies waarin multidisciplinaire teams van reeds werkende én binnenkort aantredende vakgenoten met stedenbouwkundige, landschappelijke en verkeerskundige achtergrond hun kunde tonen.
De projecten waaraan gewerkt gaat worden zijn: Veemarktterrein Assen; Oostelijke Rijnoevers Arnhem; ontwikkeling Gelderse Vallei Ede; Herinrichting Domplein Utrecht; Toekomstvisie Delftse Hout Delft; Nieuwe structuur en functie stadsroute Breda; Tapijnkazerneterrein Maastricht.
Belangstellenden kunnen zich tot 2 december aanmelden bij Stadwerk: 0318-437653, info@stadswerk.nl.
     
  Gouden Piramide
    Het project De Blauwe Stad heeft de Gouden Piramide 2005 gewonnen.
Eind jaren tachtig nam de provincie Groningen haar verantwoordelijkheid door vanuit het perspectief van het collectief belang opdracht te geven voor dit grootschalige water-, natuur- en woningbouwplan. Later werden de betrokken gemeenten, het waterschap Hunze en Aa’s en andere partijen erbij betrokken. Na eindeloze procedurele inspanningen en aanpassingen werd in 1999 uiteindelijk het bureau De Zwarte Hond gevraagd een uitgewerkt plan te maken. De opdrachtgevers, met een inmiddels opgericht projectbureau, legden in die jaren een voorbeeldige vasthoudendheid en overtuigingskracht aan de dag. Een bewonderenswaardige taaiheid, gestoeld op een vast geloof in het gedroomde eindresultaat. Het langdurige proces van het individueel uitkopen van burgers gebeurde met veel zorgvuldigheid en compassie.
In 2001 kwam met het sluiten van een publiek-private overeenkomst de concrete uitvoering van het plan in zicht. De grote kracht van het project is zonder meer de schaal: het gegraven meer beslaat 8 km2, de oppervlakte van het Sneekermeer. Aan het meer komen riante woningen te liggen op ruime kavels in een landelijke, zeer waterrijke omgeving.
Tegelijkertijd wordt door de komst van het meer de situering van de bestaande dorpen Scheemda en Oostwold aantrekkelijker gemaakt. Met 350 ha nieuwe natuur wordt de Ecologische Hoofdstructuur versterkt. De situering en opzet van Het Dorp in het ruimtelijk ontwerp riep bij de jury wel enige vragen op.
Maar de slotconclusie van de jury: hier is sprake van wilskrachtig, moedig en vooruitziend (bestuurlijk) opdrachtgeverschap, dat de voorwaarden heeft geschapen voor een ‘gepast’ – in Nederland onvergelijkbaar – regionaal ontwerp om het woon- en leefmilieu in Oost-Groningen van een krachtige kwalitatieve impuls te voorzien. Een toonbeeld van toekomstgericht, maatschappelijk ontwerpen.
     
  Mandercirkels
    Amsterdam Zuidas
    Het land-art project Mandercirkels is onlangs flink opgeknapt. Beeldend kunstenaar Paul de Kort was met het Overijssels Landschap tot de conclusie gekomen dat het oorspronkelijke ontwerp op onderdelen te subtiel of onleesbaar was geworden. Met enkele eenvoudige ingrepen is het beeld beter zichtbaar en blijft het naar verwachting over de
langere termijn beter leesbaar. De Mandercirkels worden opgenomen in een wandelnetwerk en er zijn zeer concrete plannen om met een 'mobiele kudde (schapen)' de open percelen ook daadwerkelijk open te houden.
     
  NVTL jubilaris
    Vrijdag 18 november vond de algemene ledenvergadering van de NVTL plaats. Een uitgelezen moment om Peter Wijnhof in het zonnetje te zetten. Hij is 25 jaar in dienst van de NVTL. Hij werd door voorzitter Hanneke Toes en enkele van haar voorgangers geroemd als betrouwbare en consistente factor binnen een steeds van samenstelling en kleur verschietende bestuursomgeving. Peter sprak de wens uit zijn werk nog vele jaren met plezier te willen volbrengen.
     
  NVTL excursie
    Na de ledenvergadering organiseerde de NVTL alweer de zesde en laatste excursie binnen het jaarthema over overheid en landschapsontwerp. De excursie voerde de deelnemers door Waterland. Onderweg werd men wegwijs gemaakt in de landschappelijke opbouw van Waterland en in de bestuurlijke ambities en krachtenvelden die daarachter schuil gaan. Een ambitie van de provincie Noord Holland is om de komende decennia zo’n 6000 woningen te bouwen in het voornamelijk vlakke en historisch gelaagde landschap. Een opgave die door de eerste inleider – Werncke Husslage – ter discussie werd gesteld met als centrale vraag: indien de behoefte aan woningbouw aangetoond kan worden, moet deze dan geclusterd of verspreid en ‘dorps’ ingepast worden? Een vraag die de deelnemers tijdens de excursie bezighield en waarop geen eenduidig antwoord kwam. Wel was men van mening dat het overwegend vlakke Waterland een kwetsbaar gebied is dat door verspreid en ‘dorps’ bouwen niet aan kwaliteiten hoeft te winnen. Het overgrote deel was dusdanig verrast door de schoonheid van deze regio en daardoor vastberaden om in het voorjaar op eigen gelegenheid terug te keren. Wordt vervolgd?
     
  Colofon
   

Het Kanaal is een uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur. Verschijnt tweewekelijks en wordt u gratis toegestuurd na aanmelding op www.nvtl.nl
 
Het Kanaal week 48 werd samengesteld door Martin Looije (eindredactie) en Peter Wijnhof.
De redactie is te bereiken via hetkanaal@nvtl.nl.
 
Vormgeving
Harco van der Hurk, Grafisch ontwerper Arnhem hurk@xs4all.nl.
 
Technische verzorging
Evert van Engelenhoven, www.lijstbeheerder.nl.

     
  Voorgaande nummers vindt u op www.nvtl.nl/hetkanaal
    Stuur geen antwoord op dit bericht; het afzenderadres is tijdelijk (spampreventie).
Wijzigingen in uw e-mail adres kunt u eenvoudig zelf verzorgen op www.nvtl.nl/hetkanaal.