De boom als persoonlijkheid, een gesprek met Chris van der Wurff

Chris van der Wurff (1962) is boomkweker. Begon hij oorspronkelijk als traditionele kweker, zeven jaar geleden heeft hij het roer omgegooid. "Ik kweek geen bomen zoals kinderen ze tekenen en zoals ze tegenwoordig gekweekt worden; een stam met een bolletje erop. Ik zie bomen als individuen en als je ze de kans geeft om te groeien zoals ze willen gaan ze uit zichzelf weer terug naar hun unieke, oorspronkelijke vorm. En juist de vorm van die ene specifieke boom kan de sfeer van een hele tuin bepalen."

De leilindes staan bij Van der Wurff naast de gewone lindebomen die vrij mogen groeien. De catalpa's, de lichtgekleurde grootbladige bomen die je vaak in bolvorm tegenkomt, groeien weelderig zoals ze dat oorspronkelijk doen. "Bomen met kronkelstammen of twee stammen moeten vooral zo blijven zoals ze zijn. Ik zoek juist naar de bijzondere boom of plant, nieuwe, onbekende, maar steeds met karakteristieke vormen," zegt Van der Wurff uit Heeze. Onder zijn naambord met de slogan 'verkoop aan iedereen' kruipt een treurschijnbeuk, die tientallen jaren oud is, een paar meter over de grond. "Ik heb deze boom al honderd keer kunnen verkopen, maar dat kan ik niet, deze boom laat precies zien waar ik naar toe wil. Ik heb hem ooit uit een slootkant gegraven. Hij is zelf zo gegroeid en daar gaat het om, ik doe er niks aan, ik snoei er nog geen takje vanaf."

"Het is erfelijk bepaald, in plaats van bloed heb ik sapstroom. In de familie gaat onze boomkwekerij tot in 1700 terug. Alleen had je in die tijd nog niet zo veel tuinen, slechts de notabelen hadden destijds een tuin. Sommige boeren combineerden hun boerderij met een boomkwekerij en fruitteelt." Toen Van der Wurff na de tuinbouwschool en vakschool voor boomkweker in 1980 in de familiekwekerij begon, hernam hij eerst het traditionele kweken, maar vond dat al snel erg saai. "In Nederland staat bijna in alle kwekerijen uniformiteit centraal, alle diversiteit wordt uit bomenrassen gehaald. Ik vind de individualiteit van een boom juist datgene wat die boom mooi maakt. Bovendien beschermt de boom zichzelf door diversiteit. Als je bijvoorbeeld allemaal klonen van één moederboom hebt, dan zijn die ook allemaal kwetsbaar voor dezelfde ziekten. Ik ben ook geen voorstander van genetische manipulatie. Je moet niet aan de bouwstenen van de natuur gaan zitten rommelen, de natuur biedt juist zelf de oplossingen aan."

"Zeven jaar geleden heb ik de omslag gemaakt," zegt de boomkweker. "Ik stond voor de keus om of mijn bedrijf groter te maken en meer personeel in dienst te nemen of om mijn bedrijf kleiner te maken en te specialiseren. Ik heb voor het laatste gekozen. Ik kwam in contact met Gidi van Vught uit Oirschot die interesse had voor de oorspronkelijke vormen van heesters. Hij heeft me enorm geholpen. Ik vond het heerlijk dat ik iemand tegenkwam die me aansprak op wat ik werkelijk wilde en waarmee ik informatie kon uitwisselen. Voor mij veranderde heel de wereld op dat moment en ik begon mijn zoektocht. Ik heb heel veel bomen in binnen- en buitenland bekeken, ik heb veel boeken gelezen, gepuzzeld met alle informatie en uitgeprobeerd. Ik kon de bomen niet meer zien als 'hout' zoals me daarvoor geleerd was, voor mij werden de bomen waardevolle individuen met ieder hun eigen ontwikkeling, gang en uniekheid. Ik kan nu bijvoorbeeld ook bij een jonge boom al redelijk goed zien hoe die uit zal groeien. Ik volg mijn bomen ook iedere dag waardoor je oog krijgt om in de boom te zien. Tegelijkertijd besef ik dat hoe meer je weet je ook minder gaat weten. Ik realiseer me steeds meer dat ik maar een heel klein stukje van een enorm groot geheel weet; van dat stukje houtgewassen dat in Nederland goed groeit."

"In feite begin ik in mijn werk nu dus aan de andere kant," zegt Van der Wurff, "ik kijk wat ik mooi vind. Daarvoor reis ik ook veel om te bekijken hoe bepaalde bomen gedijen in een bepaalde omgeving, wat hun natuurlijke vormen zijn, welke bomen hier ook zouden kunnen leven. Mijn visie kan ik combineren met de vraag van de klant. De handel denkt vooral vanuit geld verdienen, daar wil ik niet neerbuigend over doen, maar ik vind het vooral ook erg belangrijk dat ik er lol aan heb en dat ik houd van wat ik doe. Er komt ook weer meer belangstelling voor de natuurlijke vorm als reactie op een jarenlange nadruk op de symmetrische vorm. Mijn oude klantenkring is verdwenen. Mijn nieuwe afnemers zijn net zo veeleisend als ikzelf; ze vragen om die ene specifieke boom."

Van der Wurff is meer dan andere kwekers gericht op tuinen en tuinarchitecten. "Eén bepaalde boom met een karakteristieke vorm in een tuin kan een bepaalde sfeer oproepen die daar gewenst is. Het is dus steeds zoeken naar die ene plant die past in die ene tuin. Een boom met een mooie bast, met dorens of wijd verspreide platte takken. Sommige tuinarchitecten hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaalde struik of boom en blijven daar ook steeds weer naar vragen. Ik vind het belangrijk dat afnemers niet alleen van het huidige formaat en de huidige vorm uitgaan, maar dat ze beseffen dat bomen volwassen worden. Tachtig procent van alle bomen die geplant worden bereikt nooit de volwassenheid doordat mensen niet beseft hebben dat een boom ruimte nodig heeft. Een voorbeeld daarvan is de conifeer. In de jaren zeventig waren ze erg gewild. De afnemers kregen er een hekel aan op het moment dat ze beseften dat ze een wolf in schaapskleren hadden gekocht; de coniferen bleken ook groot te worden. Pas nu wordt de conifeer weer hergewaardeerd. Ik vraag me ook af of hoveniers de mensen wel goed informeren over de maat van een boom. Er zijn veel mensen die onmiddellijk een mooie tuin willen en die meteen volzetten met allerlei bomen en planten, zodat de helft er na een paar jaar uitgehaald moet worden. Ik vind het belangrijk dat mensen op de lange termijn kunnen denken. Hoe ziet een boom er dan uit, en hoe kan die dan een bijdrage leveren aan de beleving van een tuin. Eén enkele boom kan de sfeer van een hele tuin bepalen. Die ene bijdrage leveren aan de beleving van een tuin. Eén enkele boom kan de sfeer van een hele tuin bepalen. Die ene goede plant moet op de goede plaats staan en het is belangrijk dat hij daar ook thuishoort. Je gaat geen Eskimo in de woestijn plaatsen."

In de kwekerij van Van der Wurff zijn alleen bomen, oude rassen fruitbomen en struiken te vinden die in ons klimaat thuis horen. Door de speciale bodemsoort, enkeerddalgrond, die heel humusrijk is en goed vocht vasthoudt, kunnen de bomen goed doorwortelen en is er een ideaal klimaat voor alle soorten bomen en struiken. Alleen de conifeerachtigen groeien er niet goed omdat de grond te vochthoudend is. Door, zoals hij zelf zegt, de wortels van de bomen te pesten, terug te brengen tot een bepaalde maat, maakt de kweker het mogelijk om ook oudere bomen nog te verhuizen naar tuin of park. Van der Wurff heeft zijn horizon de laatste jaren verbreed. De boomkweker levert niet alleen in Nederland, maar ook daarbuiten. Van der Wurffs bomen zijn terug te vinden in Disneyland Parijs, in de tuinen van Buckingham Palace in Engeland maar ook in tuinen in Canada.

"Wat ik zelf de mooiste tuin vind die ik ken. Dat is de botanische tuin 'Westonbirt Arboretum' in Tetbury in Gloucestershire. Daar raak je al het gevoel voor tijd en vorm kwijt. Alle bomen zijn daar honderden jaren oud. Daar zijn geen woorden voor, dat moet je gezien hebben."

Cécile van der Heijden